Cezayir Bastion Merkezi Düzenleme Projesi

  • Mimarlar: Ersen Gürsel (Yapı Merkezi ile)
  • Mimarlık Ofisi: Yapı Merkezi
  • İşveren: Cezayir Kültür ve Turizm Bakanlığı
  • Proje Yeri: Kazbah, Bastion, Cezayir
  • Proje Tarihi: 1985

Bu proje, Barbaros tarafından yaklaşık 300 yıl evvel kurulan Bastion adlı yerleşim kompleksinin rölöve, restorasyon ve çevre düzenleme projelerinden oluşur.

Proje için hazırlana raporda ilk önce, Bastion 23’ün bulunduğu Kazbah yerleşiminin, Cezayir kent tarihi içindeki gelişimi ve önemi incelendi, ardından Bastion 23 projesinin özellikleri tanımlandı.

1984 yılında hazırlanan rapordan…

Cezayir Kenti ve Kazbah’ın Kısa Tarihçesi
Cezayir, antik ICOSIUM kenti kalıntıları üzerinde Fatimiler soyundan ZİRİ’nin oğlu Prens Bologhine tarafından M.S. 908 yılında kuruldu.

Cezayir (El Djezair), adalar anlamına gelir. Nitekim kentin önünde, 16. yüzyıla kadar irili ufaklı birçok adacık bulunmakta idi. Barbaros Kardeşler, Akdeniz’in azgın dalgalarına karşı güvenlikli bir liman oluşturmak üzere 16. yüzyılın ortalarında, bu adaların arasına bir mendirek inşa etti ve “Marine” adası üzerine bir fener kurarak bu adayı karaya bir yolla bağladı. Cezayir bundan sonra 16.-18. yüzyıllar arasında altın devrini yaşadı.

Ancak jeopolitik durumu itibariyle Avrupa ülkelerinin sürekli saldırılarına uğrayan Cezayir halkı, limandan başlamak üzere Kazbah diye anılan kale ve “Beyler ve Dayılar Sarayı”nın bulunduğu tepeye kadar olan bölgede güvenlik nedeniyle etrafı yüksek surlarla çevrili bu alanda yerleşmiş ve zamanla bölgenin tümüne Kazbah denildi.
Kazbah içinde, Osmanlı ve Mağrıp Mimarisi etkisinde birçok cami, medrese, hamam ile bitişik nizam ve avlulu binlerce ev inşa edildi.

Tepe çevresinde meyilli bölgedeki yerleşime Yukarı Kazbah, limana yakın düzlükteki yerleşime Aşağı Kazbah denildi. 1830’dan başlayan Fransız Kolonizasyonu’ndan sonra kent, doğuya ve batıya doğru büyümeye başladı, müslüman halk Yukarı Kazbah’ta oturmaya devam ederken, Aşağı Kazbah daha çok hristiyanların oturacağı Fransız bulvar mimarisi yüksek irtifalı yapılar inşa etmek üzere tahrip ve yok edilmeye başlandı.

Bastion 23 (23 nolu burç anlamına gelir.) ise şans eseri Aşağı Kazbah’ta deniz kenarında unutularak bu imar katliamından kurtulur.

“Bastion 23” Projesi
Bastion 23 kompleksi, deniz kenarındaki sur çıkıntısı üzerinde yaklaşık 100m.x60m. bir alanda yer alan bitişik nizamda inşa edilmiş 2 “reis” köşkü ve 13 kadar konuttan oluşur.

Hemen yanı başında Fransızlar tarafından açılan Amara Raşit Bulvarı dolayısıyla 1870’lerden bu yana güneye bakan yapıların %30’u yıkılarak yok oldu. Geri kalan yapılarda ise 1980’den beri tehlikeli çatlaklar ve çökmeler başlaması üzerine 1984 başlarında bu binalarda oturan aileler çıkarıldı ve yol tarafına yüksek bir tahta perde çekilerek yerleşim korumaya alındı.

Cezayir Kültür ve Turizm Bakanlığı, Aşağı Kazbah’ın son kalıntısı olan bu kültür mirasını kurtarmak ve ona iyi yine kültür amaçlı yeni bir fonksiyon vermek üzere bu konuda uzman ve öteden beri Cezayir’de çalışmakta olan Polonyalı, Alman ve Fransız kuruluşlar yanında Yapı Merkezi’nden de teklif istendi. Yapılan değerlendirmenin sonunda proje, Yapı Merkezi’ne verildi.