Gecekondu Önleme Bölgeleri ve Geri Kalmış Yörelerde Kiralık Konut Ulusal Yarışma Projesi

  • Mimarlar: Ersen Gürsel, Selçuk Batur
  • Statik: Yapı Merkezi
  • Tesisat: Erdoğan Atakar (Y.Müh. / İTÜ)
  • Elektrik: Aydın İpekoğlu (Y.Müh. / İTÜ)
  • İşveren: T.C. İmar ve İskan Bakanlığı
  • Proje Yeri: Türkiye (Tip Proje)
  • Proje Tarihi: 1987

Bu proje, soğuk iklim bölgesi ve ılıman-yağışlı iklim bölgesi kategorilerinde 1.’lik Ödülü’ne; sıcak ve kurak iklim bölgesi kategorisinde 1. Mansiyon’a layık görülmüştür.

Herhangi bir planlamada, planlamayı etkileyecek verilerin saptanması ve bu verilerin tutarlı bir değerlendirmesinin yapılması, rastlantılara ve kendiliğinden gelişmelere bırakılmaması gereken bir durumdur. Verilerin değerlendirilmesindeki amaç da, planlamada kullanılacak ölçütlerin ortaya çıkarılmasıdır. Planlamanın çeşitli alternatifler yaratabilmesi, bu ölçütlere tanınacak sayısal ağırlıkların değişmesiyle mümkün olacaktır.

Bu yarışmanın konusuyla ilgili olarak saptanabilecek ölçüt başlıkları ve bunlardan bazılarına ait alt başlıklar şöyle sıralanabilir:

Fiziksel Ölçüt:
Fiziksel coğrafi özellikler
Arazi topoğrafyası
İklim verileri
Zemin durumu ve bitki örtüsü

Sosyal ölçüt:
Aile yapısı
Alt konut grupları
Yerleşmenin minimum ve maksimum ölçüleri
Sosyal ilişkileri sağlayacak mekan örgütlenmesi ve bunun ölçülendirilmesi

Ekonomik Ölçüt:
Konut birimini oluşturan yapı malzemelerinin seçimi

Yapı Teknolojisi:
Üretim biçiminin kararlaştırılması
Yapıların tek tek üretilmesinden topluca üretilmesine kadar yayılan bir geniş alan içinde uygun teknolojinin seçimi

Zamanlama:
Belirli bir arazi için değişmez kabul edilebilecek olan fiziksel ölçüt dışında, bütün öteki ölçütleri etkileyebilecek ve onlardan etkilenebilecek bir ölçüt

Planlamanın sistematiğini kuracak olan bu ölçüt-faktörlerin kullanılma biçimi, planlamanın alternatiflerini dondurabileceği gibi, çoğaltabilir de. Bu yüzden, karar verme aşamasında önemli olan nokta, bu ölçütlerin kabil olan en çok sayıda alternatif üretebilecek şekilde kullanılmasıdır. Nitekim ölçütler arasında kurulacak ilişki ağı, yapı teknolojisinin seçimi, mali olanaklar ve bunların zaman içinde yayılımı, öngörülen yapım süresi, vs. şu ya da bu alternatifin seçimini belirleyecek faktörler olmaktadır.

Buna ek olarak, konutun iç kullanım düzeninden çevre düzenlemesine kadar geniş bir skala içinde verilecek kararların katı disiplinler getirmemesi de önemlidir. Bir bakıma, kişinin çevreye uyum sağlayabilmesinin en önemli faktörü olan “çevreye kendisinin katkısı”, belli bir çerçeve içine alınmalı, ama asla tümüyle önlenmemelidir.

Çok yönlü çevre sorunlarının çözümünde, açık mekanların düzenlenmesi ve kentsel mekan ölçülerinin saptanması önemli bir konudur. Mekansal işlevsel alanlar (bu projede konut birimleri) aynı kalmak şartıyla, planlama alternatif çözümler sağlayacak esnekliğe sahip olmalıdır. Yarışma konusunda iklimsel özellikler aynı kalmak koşuluyla arazinin topoğrafik verilerinin değişebilir oluşu, yerleşme planlaması için de değişik örnekler yaratabilecektir. Önerimizde, özellikle üzerinde durulan nokta, konutlar için oluşturulan alt grupların değişmezliğine rağmen, çeşitli arazilere uyum gösterecek çözümlemelerin sağlanmış olmasıdır.

Yerel kullanış ve mimari özelliklerin, açık ve kapalı mekanların belirlenmesindeki etkinlikleri, yerleşmenin en önemli özelliğini oluşturmaktadır. Konuya yaklaşımımız her türlü talep çeşitliliğine ve sosyal isteklere cevap verebilen, kendi içinde üretilip çoğaltılabilen bir planlama modülasyonunun seçimine öncelik tanımak olmuştur. Bu modülasyon zaman içinde doğabilecek değişiklik isteklerini de karşılayacak bir yapıya sahiptir.

Önerdiğimiz modül (birim konut cephe genişliği için 7 m., genel planlama için 3+3 m. veya 3+1 m.) tek bir konut biriminin oluşumundan, konut gruplarına ve genel yerleşmeye kadar her alanda kullanılmıştır.

Programda istenen 600 konut 60’ar konutluk 10 üniteye ayrılmıştır. Böylece avlular etrafında toplanan küçük komşuluk üniteleri oluşmakta ve bu çözüm, bir yandan zaman içinde kademeli bir uygulamaya olanak vermekte, öte yandan konvansiyonel olmayan yapı teknolojisi kullanılması durumunda, her bir birimin ortasına kurulacak bir tek kule vincin operasyon alanı içinde kalmaktadır.

Seçilen modül, yapım tekniğinin seçilmesi konusunda da çok geniş bir davranış alanı bırakmaktadır. Yığma ya da betonarme karkas gibi geleneksel sistemlerden, en gelişmiş yapım teknolojisine kadar her türlü seçime açıktır. Ayrıca gerek planlama, gerekse uygulama aşamalarında zamanı kısaltıcı, maliyet düşürücü özellikler taşımaktadır. Bu maliyet, üretimin sayısal artışıyla daha da düşebilecektir.

İki ve üç katlı çekirdek kat evlerine ait bahçe ile konutların iç mekan organizasyonunda yerel özellikler dikkate alınmaya çalışılmıştır.

600 konut biriminden oluşan bir yerleşmede, aşağıda sıralanan ortaklaşa kullanılacak elemanlara da yer verilmesi gerektiği öngörülmüştür:

Sosyal ve Eğitsel üniteler:
Ana okulu, kreş
İlkokul
Spor alanları
Çocuk bahçeleri ve oyun yerleri

Ticari üniteler:
Küçük çarşı
Satış üniteleri

İdari üniteler:
Site yönetim birimi
Sağlık odası
Haberleşme birimi

Teknik servisler:
Mahalle bakım, onarım servisi
Temizlik servisi
Trafo